RÖNESANSI ŞEKİLLENDİREN USTANIN ŞAŞIRTICI DÜNYASI

UNESCO Resmi Partneri International Association of Art (IAA) Dünya Başkanı ve UPSD (Türkiye Ulusal Komitesi) Başkanı olarak, Leonardo da Vinci ile ilgili bu büyük buluşmaya katılmak benim için çok değerli ve eşsiz bir onur. Öncelikle bu projeyi başlatan ve yürüten dostlarımız ile katılan sanatçı meslektaşlarımı kutluyorum. 1519 yılındaki ölümünün üstünden artık beş yüzü aşkın yıl geçmiş olmasına rağmen, Leonardo bugün dünyada en çok tanınan sanatçı olmaya devam ediyor. Bu gerçeği görmemek, anlamamak, hakkını vermemek mümkün değil. Hiçbir efsane boş yere, durup dururken oluşmaz.

DÜNYA SANAT GÜNÜ NASIL DOĞDU?

2011 yılında bir sabah vakti uyandım ve belleğimi yokladım: Dünyada her çeşit gün vardı, Anneler Günü, Babalar Günü, Tiyatro Günü, Barış Günü, Sevgililer Günü ama Dünya Sanat Günü yoktu. Önce eşime ve asistanıma danıştım, sonra da UPSD Yönetim Kurulu Üyesi arkadaşlarıma. Onlar da bulamayınca Meksika’da yapılacak IAA Dünya Genel Kurulu’na bir “Dünya Sanat Günü” teklifi vermeye karar verdik. Aklımıza önce mağara resimleri ile ilgili bir tarihi aramak geldiyse de somut hiçbir şey bulamadık. İlk canlının ne zaman duvarlara iz bıraktığını ve resim yaptığını bilmemize imkan olmadığı gibi, içinde resimler olan ilk mağaranın nerede ne zaman bulunduğunun da kesin bir bilgisi yoktu. O andan itibaren aklıma gelen ve herkesin doğrudan kabul ettiği tek isim Leonardo da Vinci o ldu. Özellikle bu kadar çok farklı alanda ses getirmiş ve beyni bu kadar katmanlı düşünen, bu kadar farklı disiplinler arasında gidip gelebilen başka bir isim olamazdı ve usta, bu nedenle eskimiyordu asırlar geçtikçe… Rönesans’tan bugüne, başka hiçbir büyük sanatçı, gözümüzde onunla kıyaslanacak bir boyuta ulaşamadı. 2011 Nisanı’nın ilk günlerinde Meksika’da Guadalajara’da teklifi Türkiye adına ben verdim ve okudum: “Türkiye komitesi olarak bu sorunu derinlemesine düşündük ve Guadalajara’daki 17. Genel Kongre’ye Dünya Sanat Günü olarak; büyük İtalyan Rönesans adamı, gelmiş geçmiş en yaratıcı insanoğullarından biri, saygın ressam, heykeltraş, düşünür, yazar, bilimsel yenilikçi, matematikçi, filozof ve tüm bu unvanlardan önce büyük sanatçı Leonardo da Vinci’nin doğum gününü önermeye karar verdik. Tabii ki bu alanda dünyadaki birçok saygın ve büyük ismi seçebilirdik. Caravaggio’dan Goya’ya, Michelangelo’dan Rembrandt’a, Picasso’dan Dali’ye, Duchamp’a... Ancak düşündük ki bu isimlerden hiçbiri önem verdiğimiz değerleri, Floransa’nın yakınlarındaki Toskana’dan gelen bu zeki İtalyan sanatçı kadar temsil etmiyor. Bize göre da Vinci, dünyaya kalıcı izlerini bırakmış bu diğer saygın sanatçıların boyunu biraz geçiyor. Leonardo’nun “zaman testi”nden geçen; anatomideki sivil mühendislikteki, ptikteki, hidrodinamikteki buluşları ve kendi kaşif hayal gücünden gelen yaratıcı arayışlarındaki çok yönlülüğü, sakin ancak kararlı kişiliği, birçok disiplini bir araya getirebilme becerisi ile karizmatik karakteri, doğum gününü “Dünya Sanat Günü” olarak kutlamaya uygun bir tarih haline getirdi. Bu gerekçelerle, bu tarihi önermek istedik. Sonuçta sanat, yeni düşüncelerin devrimini, yaratıcı ruhun çiçek açışını temsil ediyor ve bu tazelik ve mut hislerini güzel bir bahar gününün taşımasından daha güzel ne olabilir? (Güney Yarımküre’de yaşayan herkesten özür diliyoruz :). Aslında, hayatın yeniden gençleşmesini temsil eden “bahar mevsimi” içinde, Leonardo’nun doğum gününü önermiş olmamız ikinci bir neden. 15 Nisan 2012’nin ilk evrensel “Dünya Sanat Günü” olarak kutlanmasını öneriyoruz.”

Teklif oybirliğiyle kabul edildi.

Büyük sevincimizi dün gibi hatırlıyorum, yanımda UPSD Genel Sekreterim Safiye Mine ve sevgili eşim Sibel vardı. Çocuklar gibi sevinmiştik. Hemen ardından Türkiye’ye döndükten sonra uğradığım ağır saldırıda direnerek hayata tutunduğuma bugün son derece mutluyum. Çünkü 2019’da nihayet gerçekleştirmeyi başardığımız Dünya Sanat Günü’nü UNESCO nezdinde resmileştirmek-UNESCO resmi günü larak ilan ettirebilmek, o günlerde rüya ötesi bir hedefti. Bunu geçen yıl yaşadığımızda Meksika’daki başarımızdan beş misli daha çok sevinmiştik. Sekiz yıldır dünyanın her yerinde sürdürülen çabalar ve geçen yıl düzenlenen UNESCO Genel Merkezi’ndeki diplomatlar nezdinde sürdürdüğümüz girişimler ve yaptığımız lobi çalışmaları sayesinde bu inanılmazı, 2012’den beri projeyi dünyaya internetten ilk yayan kişi olan genel koordinatörüm Öykü Eras ile 2019 yılında gerçekleştirdik. Önce Nisan’da UNESCO Yürütme Kurulu teklifi oy birliğiyle kabul etti, ardından da Kasım sonunda UNESCO Genel Konferansı’nda...

FRANCESCO MELZI’NİN TARİHE HEDİYESİ

Leonardo gibi zaman aşırı bir insanın her izinin ayrı bir değeri var. 67 yıla yayılan dünya serüveni, onun o günkü şartlar içinde göreceli olarak uzun yaşadığını bize gösteriyor. 23 Nisan 1519’da Fransa’da aramızdan ayrıldığında yakın arkadaşı Francesco Melzi onun arkasında bıraktığı 13.000’i aşkın belgesini, notu büyük bir itina ile korumaya aldı. Onun olağandışı düşüncelerinden, estetik ve sanatsal mirasından sorumlu tuttu kendisini. Biraz Kafka’nın ölümünün ardından Max Brod’un onun emirlerine rağmen yazdığı her kitabı ve her satırı korumaya almasına benziyordu bu… Şu farkla ki Leonardo arkasında bıraktığı izlerin yakılmasını emretmemiş, tam tersine ömür boyu onlara gözü gibi bakmıştı. Özellikle 1484’ten sonra tuttuğu defterleri, çeşitli şifrelemelerle kayda geçirilmiş notları, belgeler ve desenlerden oluşuyordu. Ama Melzi bunlara sahip çıkmasa, zaten ortalıkta o kadar fazla resmi olmayan Leonardo’nun bugünkü gücüne erişmesi belki mümkün olamazdı.

Leonardo, beyninin sol ve sağ tarafı eşit derecede çalışan ve bu alanların birbirleriyle kesişmesinden sürekli kendisine yeni düşünceleri yaratma hatları açan farklı yapıda ve çalışma sisteminde bir beyindi. Soldaki rasyonel mantık ve matematik bölümünü yönetirken, sağdaki de yaratıcı düşüncelere, estetik ve sanatsal alana hükmediyordu. Leonardo vakasında, dünyada eşi pek görülemeyecek bir şekilde bilim ve sanat karşılıklı olarak birbirini ömür boyu beslemeye devam etti.

Yaşadığı zorlu çocukluk yıllarından sonra, çoğunlukla annesinden ve sonra da babasından ayrı kaldığı yıllarda kendi iç yolculuğuna doğru gelişiminin tohumlarını ekti. Yavaş yavaş ortaya çıkan ve yüzyıllar sonra da hatırlanan inanılmaz sonuç ise, “Rönesans adamı” sıfatını tek başına yüklenmesinin ötesinde, tüm Rönesans dönemine şekil veren tarihi bir kişilik lmasıydı. Beslendiği eski Yunan filozoflarından farkı, konuyu sade orijinal düşünce boyutunda bırakmadan, deneylerle kanıtlamaya olan tutkusuydu. Sanki tek hedefi, evrenin sırlarını çözüp insanlığa açıklayabilmekti. Ortaçağ’ın özellikle özgür beyin üzerine yoğunlaşan din baskılarının yırtıldığı bu dönemde Leonardo, karanlık düşüncenin yok etmek istediği varlığın tam tarifiydi. Çünkü bilimsel ve sanatsal araştırma özgürlüğünü toptan temsil ediyordu. Hiç kimseye bağlı olmadığı için hem rahat hareket edebiliyor, hem de böylece kendisine gelecekte yapışacak olan evrensel insan kimliğine belki tam farkında olmadan geçiş yapıyordu. Arada hizmetine girdiği asilzade zenginler de aslında pek umurunda değildi.

Bugün çoğulcu farklı kişiliklerle yüklü kimliği ile bütün dünyayı etkileyen Leonardo da başka insanlardan ve sanatçılardan etkilendi, beslendi. Bir önceki dönemin usta ressamı Giotto, kendi gençliğinin atölye ustası Verrocchio, amcası Francesco veya Leon Batista ve Luca Pacioli gibi bilimde isim yapmış isimlerdi bunlar. Peki ya genç yardımcısı ve partneri Sala? O etkilemenin veya etkilenmenin ötesinde doğal bir hayat paylaşımıydı!

LEONARDO’NUN FELSEFESİ, İCATLARININ KAPSAMA ALANI

Leonardo, yaşamın kökleri ile ilgiliydi. İnsan vücudu veya doğanın bölük pörçük parçaları ile değil. İnsan vücudunun yapısının ötesinde doğanın seçtiği yollar ve hatta doğanın genel akış kanunları ile ilgiliydi. Bu bağlamda belki kendisinden beş asır sonra yaşayacak Stephen Hawking ile yakın paralellikleri vardı.

Ürettiği her düşüncenin, yazdığı her not kağıdının mahremiyetine ve kem gözlerden korunmasına önem veren Leonardo, sayfalara anlaşılmaz kriptolar eklediği gibi hepimizin bildiği tersten yazmalarla da entellektüel ve düşünsel servetini koruyordu. Tersten yazmayı 10 yaşımdan beri kolaylıkla yapabildiğim için özellikle onun bu çabası hep doğal olarak ilgimi çekti.

Peki “Vincili” büyük ustanın yaratıcılık dosyaları arasında neler vardı? Leonardo “keşfetmekle” ilgili kafayı resmen bozmuştu! Çocukluğundan beri biraz dehşetle yüklü yıllardan kalma suya olan ilgi, göze, retinaya ve onun optik algılarına, projektörlere olan ilgi, stereoskopik görüntüye olan ilgi, tıbbi anatomiye olan ilgi, çizdiği binlerce skeç, ışığın hızına ve hareketine olan ilgi, saldırı ve müdafaa silahlarına duyduğu büyük ilgi, askeri tasarımcı olarak robotlara ve askeri ritim müziklerine duyduğu ilgi, akustik müzik aletleriyle olan aşırı haşır neşirliği sayabileceğimiz sonsuz icato yunlarından yalnız bazılarıydı. “Dört güç” adını verdiği hareket-ağırlık-kuvvet-dalga etkisine kendi dilinde verdiği isim “Potenze”ydi.

Leonardo, bütün bu birbirinden farklı alanlar, disiplinler ve dünyalarda gezinirken, ana hedefi, bilim adamlarına göre büyük ihtimalle tüm bilgileri kuşatan büyük bir dünya ansiklopedisi yapma güdüsü olabilirdi.

Sonuçta beyninin, yaptığı deneyimler ve aldığı somut siparişlerden daha hızlı gitmesi onun ömrünün bitirilmemiş işler ve projelerle dolu olmasına neden oldu. Mesela Milano Manastırı, Santa Marie Della Grazie’de giriştiği ünlü “Son Akşam Yemeği” çalışması, akıllara durgunluk veren bir yavaşlıkta giderken, Leonardo durumu soran Kral’a “Şu figürde aklımda çehresi var olan bir haydut yerleştirmem lazım. Her gün çarşıya gidip arıyorum kafamdakinin benzerini bulamıyorum” diyordu ve onu izleyip bir an önce resmin bitmesini isteyen rahipleri çileden çıkarıyordu. Bazen tüm gün iki fırça darbesi vurup sonra ayrılması da bu ortamda anekdotların çoğalmasına neden oldu. Buna karşın, çok yönlü kişiliği yavaş yavaş, önce İtalya’da, ardından Avrupa’da yeri doldurulmaz bir noktaya yükseliyordu. Milano’da Sforza’nın kanatları altında çalışırken, ondan dev bir bronz at ve binici heykeline imza atması istendi. Üç yıl boyunca skeçler üzerine çalıştıktan sonra, tam uygulamaya geçecekken, Fransa Kralı Charles VIII’in Milano’ya saldırıya hazır olduğunu öğrenince mecburen dev heykel için biriktirdiği 70 ton bronzun silaha dönüşmesi için askeri güçlere devredilmesine olanak sağladı. Bu konu bir gün kendisiyle ilginç ve tarihi çekişmeler yaşadığı Michelangelo ile sokaklarda gece yarısı bir polemik ve hatta ağır sataşmaya döndü.

Silah tasarımı işine boğazına kadar batmış olmasına rağmen, Leonardo aslında müdafaa amaçlı silahları yaratma peşindeydi. Çünkü o çağlarda az görülecek şekilde stanın içinde insancıl ve yumuşak bir kimlik vardı. Dinle, biraz felsefe alanı kesişmesi dışında fazla ilgilenmeyen Leonardo’ya göre erdem, dine bağımlı değildi ve tamamıyla bir insanlık vasfından ibaretti. Burada “Rönesans İnsanı”nın yine kendisinden 450 yıl kadar sonra yaşayacak lan Fransız filozof Jean Paul Sartre ve onun Varoluşçuluk düşüncesine çok yaklaştığını görebiliyoruz. Çünkü Sartre da Varoluşçuluğu “insanlık dışı bir düşünce tarzı” olarak görenlere verdiği yanıtta “Varoluşçuluk bir hümanizmadır, öleceğini bilen tek canlı olan insan, buna rağmen yoluna aynen devam eder ve etik değerlere ölüm sonrasından ve cezadan korktuğu için değil, kendi böyle istediği ve inandığı için riayet eder, saygı gösterir” diyordu.

Leonardo, beş asır önce, özellikle hayvanlara olan sevgi ve saygısından, çevresinde bu kavramı anlayan belki tek kişi olmasa bile vejetaryen olmuştu. Bunun moda olmasını beklemeden, bu konuda da öncülük yaparak: “Ben başka hayvanların mezarı, ölümün evi olmak istemiyorum, bu doğa yolsuzluğunun parçası olmak istemiyorum” sözleri eşliğinde geldi bu kararlı tavır.

Leonardo’nun yolu birkaç kere Türklerle kesişti (Yanılmayın, batılılar, bize Osmanlı döneminde de “Türkler” diyorlardı). Sultan II. Beyazit döneminde sunduğu Haliç Köprüsü projesi kabul görmedi. Bugünkü estetik değerlerimizle de harika bir görünümü olan bu yapının İstanbul’da inşa edilmemiş olması dünya kültürünün bir açığıdır. Projeyi merak edenler, Oslo’nun güneyindeki Aas kasabasında genç sanatçı Vebjoeren Sand tarafından gerçekleştirilmiş, küçük ölçekli yaya köprüsü halini görebilirler ve büyük ustaya tekrar şapka çıkarabilirler. Yine II. Beyazit Döneminde Leonardo, boğazın iki yakasını bir araya getirecek açılır kapanır bir köprü teklif etti ve maalesef bu da reddedildi. Ama büyük dehanın zaman aşırı, geniş, evrensel vizyonu ve öngörülü yaratıcı bakış açısının ne kadar sağlam olduğu bu vesileyle tekrar yüzyıllar sonra kanıtlanmış oldu.

Ama işin daha ilginç bir noktası daha var. II. Beyazıt’a köprüler teklif eden Leonardo, Venediklilere Türklerden ve ikinci Beyazıt’tan korumak için de Isonzo Vadisi’nde ahşaptan baraj inşası teklif etti. Kaderin cilvesine bakın ki orada da reddedildi. Leonardo’nun evrensel olduğu, yönlendiricisinin, sahibinin aidiyet duygusu hissettiği herhangi bir gücün olmadığının kanıtlarından biri bu. O noktada belki kendisini ilgilendiren, Venediklileri korumaktan çok, hayal ettiği ve olağanüstü bulduğu barışın yaşama geçmesi. Aynen Boğaz veya Haliç köprüleri gibi! O, başarıları ve elde ettiği sonuçlarla, yalnız diğer insanları değil, kendini de etkilemeyi seven bir kişilik.

Gerek Dünya Sanat Günü’nün, gerek bu “Leonardo da Vinci’ye Saygı” sergisinin Türkiye’den çıkmış olması, çok anlamlı bir asırlar arası kültürler arası diyalog…

Belki şimdi bu dostluk bir türlü hayalini kurduğu köprü projesini gerçekleştiremediği tüm dünyaların merkezinden uzanan elinin sıcaklığını hissediyordur Rönesans’ın eşsiz ve ebedi lideri!

As the World President of Official Partner of UNESCO, International Association of Art (IAA) and President of UPSD (Turkey National Committee) it is a very valuable and unique honour for me to attend this important exhibition around Leonardo da Vinci. First of all, I would like to congratulate our friends who started and followed up on this project and my artist colleagues who participated. Despite it has now been more than five hundred years since his death in 1519; Leonardo still continues to be the most famous artist of the world today. It is impossible not to see, not to understand, no to do justice to this fact. None of the legends emerge out of the blue, without any reason.

HOW WAS WORLD ART DAY BORN?

In 2011, I woke up one morning and checked my memory: There were all kinds of “Special Days” in the world, Mother’s Day, Father’s Day, Theatre Day, Peace Day, St. Valentine’s Day but there was no World Art Day. I consulted first my wife Sibel my and my assistant and then my UPSD Board Member friends. When they also could not find, we decided to make a proposal on “World Art Day” to the IAA World General Assembly to be held in Guadalajara Mexico. Although we first thought of looking for a date related to cave paintings, we couldn’t find anything tangible. It was not possible for us to know when the first humans left marks on the walls and painted, and there was no exact information about when and where the first cave with those traces was found. From that moment, Leonardo da Vinci was the only person that came to my mind and he was accepted directly by everyone. There could not be another name that has influenced so many different fields, whose brain has such a layered structure, and can go between such different disciplines and that’s why the master was not getting out dated as centuries kept passing ...

Since Renaissance, none of the great artists could reach his level as to be able to be compared with him in our eyes. In the first days of April 2011, I gave the proposal on behalf of Turkey in Guadalajara, Mexico and I read it: “We have thought about the issue in depth as the Turkish Committee and decided to suggest to the 17th General Assembly in Guadalajara as “World Art Day”, the day of birth of the great Italian Renaissance Man, one of the most creative human beings to be born, the greatly respected painter, sculptor, thinker, writer, scientific innovator, mathematician, philosopher who is above all these titles a great artist, Leonardo da Vinci. Of course one could have chosen from many of the World’s most respected and honorable persons in the arts field. From Caravaggio to Goya, from Michelangelo to Rembrandt, from Picasso to Dali or Duchamp ... But in our opinion none represent the spirit and values which we each hold so important as those coming from the wise Italian man from Tuscany in the vicinity of Florence. In our opinion, Da Vinci, stands head and shoulder above all the other honorable artists who have left their permanent mark on our World. Leonardo’s discoveries in anatomy, civil engineering, optics, hydrodynamics and also his versatility in his creative search that comes with a feverish inventive imagination, his calm yet determined personality, his capacity to bring various disciplines together along with his charismatic character that have survived “the test of time”, have made his birthday the most suitable date for the World to celebrate “World Art Day”. That s why we wanted suggest this date. Since art depicts after all the revolution of new ideas, the eclosion of the creative spirit, a beautiful spring day would stand out to carry this feeling of freshness and hope. (Sorry for our Australian, South American and African friends and others in the South hemisphere :) Anyway “springtime” which depicts the rejuvenation of life is only a secondary reason for suggesting Leonardo’s Birthday. We suggest that April 15, 2012 become the first day of universal celebration of the “World Art Day”.

Our proposal was unanimously accepted.

I remember our great joy as if it was yesterday; my UPSD General Secretary Safiye Mine and my dear wife Sibel were with me. We were delighted like children. Today I’m extremely happy that I hold on to life by resisting in the heavy attack I suffered just after returning to Turkey. Because it was our dreamy goal to formalize the World Art Day at UNESCO, and to try to have it accepted as the official day of UNESCO and we finally realized that in 2019. When we succeeded this last year, we were five times happier than our success in Mexico. Thanks to the efforts that have been carried out all over the world for eight years, the official talks we have carried out with the diplomats at the UNESCO Headquarters last year and our obbying activities, we have made come true this incredible goal in 2019 with my general coordinator Öykü Eras, who is the first person to spread the project to the world firstly nline since 2012. First, the UNESCO Executive Board accepted the proposal unanimously in April, and then it was accepted at the UNESCO General Conference at the end of November 2019…

FRANCESCO MELZI’S GIFT TO HISTORY

Every trace of a timeless human like Leonardo has a different value. His worldly adventure spanning over 67 years shows us that he lived relatively long under the conditions of that day. When he passed away in France on April 23, 1519, his close friend Francesco Melzi got under his protection with great care over 13,000 documents, notes that he had left behind. He held himself responsible for his unusual thoughts, his aesthetic and artistic heritage. It was somewhat similar to Max Brod protecting after his death every book manuscript and line Kafka wrote, despite his orders to destroy them… With one difference: Leonardo did not order the marks he left behind to be burned, on the contrary, he treated them with “kid gloves” throughout his life. In particular, his notebooks especially written after 1484 consisted of notes, documents and drawings recorded with various encryptions. But if Melzi did not look after them, it might not have been possible for Leonardo who has only left us a limited number of paintings, to reach his historical current power.

Leonardo had a brain with a different structure and working system than most human beings: It’s left and right sides worked equally and constantly opened lines to create new thoughts through the intersection of these areas. As we know, while the one on the left was manages the rational logic and mathematics department, the one on the right dominates the creative thoughts, aesthetic and artistic field. In the case of Leonardo, science and art mutually continued to feed each other over his lifetime, which is rarely seen in the world.

After his challenging childhood years, he sowed the seeds of his development towards his inner journey, mostly during the times when he was separated from his mother and then from his father. The incredible result that gradually emerged and also remembered centuries later was that he was a historical personality that shaped the entire Renaissance period, beyond carrying the attribution of the “Renaissance man” almost all alone. His difference from the ancient Greek philosophers from whom he nourished himself was his passion for proving by experiment, without leaving the subject in its simple original level of thought. It was as if his only goal was to unravel the secrets of the universe and reveal it to humanity. In this era when the religious pressures of the Middle Ages that concentrated their pressure especially against the “free brain” were torn by these new items, Leonardo was the exact description of the existence that the dark thought wanted to destroy; for he was entirely representing the freedom of scientific and artistic research. Because he was not affiliated with anyone, he could both move comfortably and thus switching to the universal human identity that would stick to him in the future, probably without being fully aware of it. In fact he didn’t really care about the noble rich people in whose service he sometimes found himself in.

Leonardo who still keeps influencing the whole world with his identity fraught with pluralistic different personalities, was also influenced and fed by other people and artists. These were names like Giotto, the master painter of the previous period, his atelier master Verrocchio, his uncle Francesco or Leon Batista and Luca Pacioli who were famous in the scientific field, among others, What about his young aid-partner Salai? This one, beyond impressing or being impressed, was rather a natural life sharing beyond anything!

THE PHILOSOPHY OF LEONARDO, THE SCOPE OF HIS INVENTIONS

Leonardo was concerned with the roots of life. Not with the scrappy pieces of human body or nature. Beyond the structure of the human body, he was interested about the ways nature chooses and even the general laws of course of nature. In this context, maybe Stephen Hawking, who would live five centuries later, could be compared to him. Giving importance to the privacy and protection of every thought he created and every note paper he wrote, Leonardo was protecting his intellectual wealth with reverse writings we all know as well as adding incomprehensible encryption to the pages. For I am able to write in reverse easily since I was 10 years old, particularly this special effort of his has always naturally attracted my attention.

So, what were among the creativity files of the grandmaster “da Vinci”? Leonardo was formally obsessed with discovery! His interest in water, which was a legacy from his childhood years fraught with a little bit terror, his interest in the eyes, retina and its optical perceptions, projectors, his interest in the stereoscopic image, his interest in medical anatomy, thousands of sketches he drew, his interest in the speed and movement of light, his great interest for attack and defence weapons, his interest in robots and military rhythm “drum” music as a military designer, his extreme mingling with acoustic musical instruments were just some of his endless invention games that we can count. The name he gave to the movement-weight-force-wave effect he called “four forces” in his own language was “Potenze”. As Leonardo navigated in all these different fields, disciplines, and worlds, his main goal could have been most probably the motive to make a great world encyclopaedia encompassing all information according to scientists. As a result, his brain moving faster than the experiments he made and the concrete “orders” he received, caused his life to be full of unfinished works and projects. For example, while the legendary work of “Last Supper” he ndertook at the Milan Monastery, Santa Marie Della Grazie, went on a mind-blowing slowness, Leonardo was saying to the King who asked the situation of the work “I have to place a bandit who has a specific face in my mind in this figure. I go to the bazaar and search every day and I can’t find anybody that gets close to what I have in my head”. This was driving crazy the priests who were watching him and who wanted the painting to end as soon as possible. Sometimes, his doing two brush strokes all day long and then leaving caused anecdotes to multiply in this environment. However, his versatile personality was slowly rising to an irreplaceable peak first in Italy, and then in Europe. While working under the wings of Sforza in Milan, he was asked to make a giant bronze horse and a rider statue. After working on its sketches for three years, when he was just going to implement it, he was forced to allow the 70 tons of bronze he had accumulated for the gigantic statue to be transferred to military forces in order to be turned into weapon when he learned that Charles VIII, the King of France, was ready to attack Milan! This issue one day turned to a polemic and even heavy taunting at midnight with Michelangelo in the streets, with whom he had interesting and historical conflicts. Despite the fact that he was neck-deep in arms design business, Leonardo was on the lookout for creating weapons for self-defence. Because as rarely seen in that period, the master had a humane and soft identity inside. According to Leonardo, who was not very interested in religion except for the intersection of it to some extent with philosophy, virtue was not dependent on religion and was nothing more than a quality of humanity. Here we can see that the “Renaissance Man” is getting very closer to the French philosopher Jean Paul Sartre, who would live almost 450 years after him, and to his Existentialism. Because Sartre in response to those who were seeing Existentialism as an “inhuman wayo f thinking, without any moral religious beliefs”, was saying: “Existentialism on the contrary is a humanism, the only living creature that knows that it will die, is mankind;, nevertheless he continues his path and respects ethical moral values not because he fears the post-mortem punishments, but because he wants and believes in it, as his own free will choice”.

Leonardo had become a vegetarian five centuries ago especially from his love and respect for animals even when there wasn’t any one who understood this concept around him. Without waiting for it to be popular, he also pioneered in this subject and his determined attitude came with these words: “I don’t want to be the grave of other animals, the house of death, I don’t want to be a part of this nature corruption.” Leonardo’s path crossed with the Turks several times (Don’t be mistaken, westerners were calling us “Turks” in the Ottoman period as well). The Golden Horn Bridge project he brought up as a proposal to the Ottomans during the period of Sultan Bayezid II was not accepted. The fact that this amazing structure, which has a wonderful view according to our aesthetic values today, was not built in Istanbul is a shortfall of the world culture. Those who are curious about this bridge project can see the small-scale pedestrian bridge in the town of Aas in the south of Oslo, made by the young artist Vebjoeren Sand, and can again raise their hat to the grandmaster. Again during the period of Bayezid II, Leonardo offered a collapsible bridge that would bring the two sides of the Bosporus together, and unfortunately this was also rejected! But hereby centuries later it has been proved again how solid the great genius’s timeless, broad, universal vision and farsighted creative perspective was.

But there is a more interesting point. Leonardo, who offered bridges to Bayezid II, also offered construction of a wooden dam in the Isonzo Valley, which was also removable to protect Venetians from the Turks and Bayezid II. Look at the quirk of fate that he was also rejected there. This is one of the proofs that Leonardo is universal, that he didn’t have a leader, owner or any power that he felt a sense of belonging. At that point, perhaps what interested him is not so much the defence of the Venitians but rather in succeeding in contributing to the peace that he dreams about and that he always found extraordinary. Just like Bosporus or Golden Horn bridges! He liked to impress the others but also himself with his achievements!

Both the World Art Day, and this exhibition of “Respect for Leonardo da Vinci” originating from Turkey, is a very meaningful intercultural dialogue between centuries ...

Perhaps the unique and eternal leader of the Renaissance, is now feeling the warmth of this hand of friendship coming from this “center of all worlds” where he could not!

Ünal, Şahika (ed.) Leonardo Da Vinci'ye Saygı, Yenişehir, Mersin, Arete Yayınları, 2021, s.23-29.