LEONARDO DA VINCI

Da Vinci için Rönesans'in içinde ayrı bir Rönesans demek çok yanlış olmasa gerek. Enteresan bir dahi, bütün Rönesans sanatçılarının çektiği sıkıntıları o da çekmiş, yani çok genç yaşta çok namüsait şartlarda çıraklık yapmış atölyelerde. O dönemde akademi gibi kurumlarda eğitim görmesi söz konusu değil. Bu tür eğitimler daha sonraki devirlerin şansı ve galiba kadın sanatçıların olmaması da buna bağlı.

Çünkü Rönesans sanatçısının yetişme şartılarına, her türlü istismara açık bu atölyelerdeki koşullara kız çocuklarının katlanması söz konusu olamazdı. Bu tarz eğitimin dışında kalıyor, sanatsal anlamda gelişemiyordu kızlar.

Da Vinci bir ressam, Da Vinci bir heykeltraş, Da Vinci bir mimar ve çok ilginç mimari tasarımları var. Fakat Da Vinci aynı zamanda çok büyük bir anatomist. Perspektif üzerinde oynamaları var, matematik biliyor. Çok önemli bir müzisyen, ressam diye bilmesek Rönesans devrinden kalan ona ait bazı partisyonları dinleyecek veya öyle bilecektik.

Da Vinci'nin cok önemli fizik tasarımları var, mühendisliği var. Mesela Yusufçuk Böceği'ni inceliyor ve bir helikopter tasarımlıyor. Ama bugünkü helikoptere göre yan pervanesi yok, devamlı dönmeyi engelleyecek parçayı hesaplayamamış olabilir...

Da Vinci'nin İtalya'da başlayıp Fransa'da biten bir hayatı var. İstanbul'a gelme ihtimali de olabilirdi. İstanbul için köprü tasarlıyor. Sultan için askeri mühendislik alanında bazı askeri tasarımları var. Bu, gerçekleşebilirdi, yani o anda bu topraklarda bir problem olmasa İstanbul'da görebilirdik belki biz onu. Ama biliyoruz ki II. Bayezid devrinde büyük sıkıntılar vardı, Fatih devrinde de başka sıkıntılar... Bu yüzden onu göremedik.

Da Vinci, kişilik olarak ilginç bir insan, çok kuvvetli parmakları var, parmakları ile bir sikkeyi silebiliyor. Daha ilginci, değişik diller biliyor. Bütün bunların nasıl mümkün olduğunu anlamak için Rönesans'ı kavramak lazım. O devirde kitlesel eğitimin, düzenli eğitimin, elit eğitimin olması söz konusu değil. Herkesin eğitimden geçmesi de söz konusu değil fakat eğitim görmeyenler de bazı bilgiler, beceriler edinebiliyorlar.

Büyük ressamlara baktığımız zaman; Brunelleschi'ye, Michelangelo'ya, Raphael'e, Giotto'ya, büyük eski mimarlara ya da metal dökümlere baktığımız zaman; kendi kendini yetiştirme ve locada yetişme sisteminin çok ağır bastığını görüyoruz. Da Vinci hakikaten 15. yüzyıl Rönesansı'nın çok tipik bir temsilcisi...

Rönesans'ın ne zaman başladığı tartışmalı. Biliyoruz ki Floransa'nın parlak hayatı 13. asırdan başlar. Müzik için de bu böyle, mimari için de bu böyle. Bunlarının hepsinin kendine göre yapılanmaları var. Rönesans bir yerden diriliş mi, bir bakıma hep böyle görülüyor. Mesela mimaride Ayasofya'dan sonra insanlar o kubbeyi yapamamışlar, Ta ki Brunelleschi, Duomo'u tasarlayana kadar, ama o tasarım da Ayasofya gibi değil.

Bir anlamda ondan çok daha büyük bir organizasyon, daha büyük bir ustalık ve ustalar birliği olmalı. Çok daha büyük bir geometrik, trigonometrik bir tasarım. Çok büyük ölçüde de geleneksel bir şey. Bugünün ustaları öyle çalışamazlar, takım halinde hepsi aynı sesi çıkaracak, bir uyumlu orkestra gibi her şeyi aynı anda yapabilecek ve bu günlerce saatlerce böyle devam edecek; bu olamaz. Bir geleneksellik var ve çok kuvvetli ve bir titizlik söz konusu ki bu bugün bile yok. Bazı alanlarda tarih ilerlemez, duraklar ve hatta geriler. Bazı halde de çok büyük iptidailik, büyük bir fakirlik söz konusu olabilir.

Mesela, Duomo yapılırken iskele parası verilmiyor yani ağaç yok. Aynı kilisenin katedralinin vaftizhane kapısı, metal kapısı için ödenen para, ağaç iskele kurulmaya verilse kubbe daha başka şartlarda çıkabilirdi ama o başka şey, bu başka şey. Devlet hayatında da böyle. Klasik ile gelenekselin bir arada yürüdüğü ama aynı zamanda da bir yenileşmeye geçiş, eski dönemden bir şeyler arama var ve Leonardo bunun temsilcisi sayılıyor.

Onun için hiç unutulmuyor her zaman keşfedilmemiş bir yanıyla ortaya çıkıyor.

Mesela, çok ilginçtir, Leonardo gibi bir dahi olmasa 20. yüzyılın sokaktaki insanı eskize falan bakmaz. Büyük ressamların eskizlerine kimler bakar, başka büyük ressamlar, iddialı ressamlar, yahut sanat tarihi dallarının asistanları, talebeleri falan.

Halbuki, artık ucuza neşriyat yapabilen Taschen gibi yayıncıların Leonardo'nun eskizlerini yayınladığını görüyoruz. Toplum Leonardo'nun sayesinde eskizlere bakıyor, tasarımlara bakıyor. Daha iyi resim sanatını tanıyor.

O, bütünüyle kavranan, sevilen, bakılan bir sanatçı ve Avrupa'da her ülkenin tarihinde ismi geçiyor. O ülkeye gelip gelmediği mühim değil ama ismi geçiyor orada. Belli ki bir şeyleri uzaktan yakından etkilemiş. Hayatı öyle geçmiş olmasa da Da Vinci bir süper star'dı denebilir...

O tarz köprü İstanbul'a bugün yapılabilir mi diye sorarsanız; cevap ''yapılamaz'' olacaktır. Ekonomik bakımdan Boğaz'ın üstüne sembolik olarak yapılmasına da gerek yok, çok pahalı olur, zaten altından gemilerin geçmesi de mümkün olamaz. Lakin Leonardo'nun böyle bir plan yapması enteresan.

Dante'nin İslam tabakat kitaplarını okuduğu, Grek mitolojisinin verilerinden istifade ettiği Da Vinci'nin de kendisinden önceki dönemlere ilişkin bir avantajı var mıdır diye düşünürsek; bence Grek mitolojisinden daha çok yararlanmış olabilir ama İslamiyet hakkında da fikri var. Doğu dünyasının alimlerini tanıyorlar, haberleri var ve bu çok önemli. Zaten Sicilya veya Endülüs üzerinden geçiyorlar.

Da Vinci'nin de bir şeyler topladığı açık yalnız bizim onun çalışma yöntemleri hakkında fikrimiz olsa da, kütüphanesi, notları, günlük kayıtları falan yok, ki onlar çok önemli...

Zor bir hayat yaşadı, ''Omnia mea mecum porto'' - ''Her şeyi beraberimde taşıyorum'' tarzında bir tarafıyla çok fakir bir hayat. Ne büyük bir kütüphanesi vardı ne bir şey. Rönesans devrinde hiç kimseye nasip olmayanlar Umberto Eco'ya nasip oldu.

Eco'nun kocaman bir kütüphanesi, evi, asistanları falan var, o zaman öyle servet bir sanatçı veya bilginde yoktu...

It should not be an exaggeration talking on ''a seperate Renaissance within Renaissance'' for Da Vinci. He is an interesting genius, he also went through the same problems like all other Renaissance artists, namely as an apprentice in the ateliers in very inappropriate conditions in a very young age. It is not possible for him to have an education in institutions like ''academy'' at that time. These kinds of educations are special chance of later periods and probably absence of women artists is also stemming from this fact.

Because it could not be possible for girls to tolerate the training conditions of Renaissance artists, the conditions of these ateliers open to all kinds of abuse. Girls were excluded from this style of education and could not be developed artistically

Da Vinci is a painter, Da Vinci is a sculptor, Da Vinci is an architect and he has very interesting architectural designs. Yet Da Vinci is a great anatomist at the same time. He juggles on perspective, he knows mathematics. He is a very important musician, if we had no idea of him as a painter, we would listen to some partitions of him remaining from Renaissance or we would know him like that.

Da Vinci has very important engineering designs, he is also an engineer. For example he analyzes dragonfly and designs a helicopter. But compared to the helicopter today, it doesn't have a side propeller; he could not be able to calculate the part that would prevent constant turning...

Da Vinci has a life starting from Italy and terminated in France. He could have visit Istanbul as well. He designs a bridge for Istanbul. He has some military designs in the realm of military engineering for Sultan. This could happen, that is to say if there wasn't a problem at that time in these lands maybe we could see him in Istanbul. But we know that, there were many big problems during the period of Bayezid the Second and other problems during the era of Fatih... Because of this we couldn't see him.

Da Vinci as an extraordinary personality, he has very strong fingers, and he could erase coin by using his fingers. More interestingly, he knows many different languages. In order to understand how all these were possible it is necessary to comprehend the Renaissance. Mass education, regular education or elite education is not possible for that time. It is not possible for everybody to have education yet people who didn't have education also can obtain some knowledge, some skills.

When we look at great painters; to Brunelleschi, Michelangelo, Raphael, Giotto, when we look at former architects or metal castings; we see that self training and tranining in the guild was very progressive. Da Vinci is really a typical representative of 15th century Renaissance...

It is contentious when did the Renaissance start. We know that the bright life of Florence begins in the 13th century. It is also valid both for the structuring. Is Renaissance a resurrection, in a sense it has been always seen like that. For example in architecture, after Hagia Sophia people had not been able to do that dome again. At least until Brunelleschi designs Duomo, but that design is also not like Hagia Sophia.

In a sense, there should be an organisation bigger than that, bigger mastership and an association of masters; bigger geometric, trigonometric design; broadly something traditional. Today's masters cannot work like that; all of them would make the same noise as a team, could be able to make everything simultaneously like an orchestrate in harmony and this would continue for days and hours. There is a conventionality and it is very strong and there is an accuracy that does not exist even today. In some ares history does not advance, it pauses and even regresses. In some casesi there can be a big primitiveness, a big poverty.

For example, when Duomo was built no payment was made for working scaffold , because there is no tree. If the money paid for the metal gate, Baptistery gate of the catherdal of the same church had been given to building of wooden scaffold, but these are two different things. It is also the same in the life of the state. Classic and traditional goes hand in hand but at the same time there is a transition to renovation, looking for something from the old times and Leonardo is considered the representative of this.

For this reason he has been never forgotten, always emerged with an undiscovered aspect.

For example, it is very interesting that if there weren't a genius like Leonardo, people on the street in the 20th century would not look at sketches. Who look at the sketches of great painters? Other great painters, assertive paintersi or assistants, students etc. of the branches of the history of art.

However, we see that publishers like Taschen who can now publish at a low cost are publishing the sketches of Leonardo. Thanks to Leonardo, the society looks at sketches and designs. Getting a better knowledge of the art of painting.

Leonardo Da Vinci is an artist who is completely comprehended, loved, looked and his name is mentioned in he came to these country but still his name is mentioned there. It is obvious that be affected something remotely or closely. It can be said that though his life was not like that Da Vinci was a super-star...

If you ask whether it is possible to make that kind of bridge to Istanbul today; the answer would be ''it is not''. In terms of economy there is no need for it to be made ıver Bosporus symbolically, for it would be very expensive in this time. Yet it is quite mysterious that Leonardo tried to design such a bridge.

If we think whether Da Vinci had taken advantage of periods before him, like Dante who read books on Islamic belief and used data of Greek mythology, I suppose he could have benefited more from Greek mythology but he also had an idea on Islam. They both knew the scholars of the eastern world, they are aware of them. They had been to Sicily or Andalusia...

It is clear that Da Vinci has also gathered something but although we have an idea on his methods of working, he didn't have a library, notes, diary, records etc., yet these are very important...

His life was difficult; in a way it was a very poor life in the style of ''Omnia mea mecum porto'' (''All that is mine I carry with me''). Neither he had a big library. Umberto Eco had a chance to have privilieges that nobody had in Renaissance.

Eco has a huge library, a house, assistants etc., during that time artists and scholars didn't have this kind of wealth...

Ünal, Şahika (ed.) Leonardo Da Vinci'ye Saygı, Yenişehir, Mersin, Arete Yayınları, 2021, s.127-129.